Tunapoadhimisha Siku ya Kimataifa ya MSME, tunawapongeza wajasiriamali ambao ndio msingi wa uchumi wa Afrika. Wanawakilisha zaidi ya asilimia 90 ya biashara zote za sekta binafsi na kuchangia zaidi ya asilimia 50 ya Pato la Taifa (GDP), jambo linalozifanya MSME kuwa nguzo kuu za uundaji wa ajira na kitovu cha kizazi kijacho cha ubunifu barani.

Leo, biashara hizi zinakumbatia mtazamo wa kuweka teknolojia ya kidijitali mbele ili kubadilisha namna biashara zinavyofanyika. Uelewa huu wa kina wa teknolojia ya kidijitali unabadilisha shughuli za kila siku, unafungua masoko mapya na kujenga msingi wa ukuaji endelevu. Mastercard imejizatiti kuwa mshirika wa kuaminika katika kubadilisha kasi hii ya kidijitali kuwa ustawi wa kudumu.

Wimbi la matumaini linalochochewa na matumizi ya teknolojia ya kidijitali

Nchini Kenya, hali hii inaonekana wazi kupitia matokeo ya Utafiti wa Mastercard SME Confidence Index 2026. Utafiti huo unaonyesha taswira ya jamii ya wafanyabiashara yenye matumaini makubwa kuhusu siku zijazo: asilimia 66 ya SME za Kenya zina matumaini kuhusu miezi 12 ijayo, huku asilimia 70 zikitarajia mapato yao kuongezeka. Matumaini haya yanatokana na uwezo wao mkubwa wa kutumia teknolojia ya kidijitali.

Kenya ni kinara duniani katika matumizi ya huduma za fedha kupitia simu za mkononi, na sekta ya SME imefaidika na uongozi huo. Leo, asilimia 95 ya SME nchini Kenya zinakubali malipo kupitia simu za mkononi, kiwango kinachozidi matumizi ya kadi za benki na malipo ya mtandaoni. Muunganiko huu wa kidijitali unazipa biashara uwezo wa kusimamia mtiririko wa fedha kwa ufanisi na kuongeza uimara wa shughuli zao.

Ingawa mfumuko wa bei bado ni changamoto, asilimia 62 ya biashara hizi zinaona matumizi ya teknolojia ya kidijitali kama kichocheo kikuu cha ukuaji.

Mabadiliko haya yanaonyesha uelewa unaokua kote barani kwamba mageuzi ya kidijitali ndiyo njia ya kuelekea ukuaji. Nchini Afrika Kusini, asilimia 80 ya SME sasa zinapokea malipo ya mtandaoni, huku nchini Nigeria SME zote zilizoshiriki katika utafiti zikikubaliana kuwa malipo ya kidijitali na mtandaoni ni muhimu kwa ukuaji wa biashara.

Kukubali malipo: Mpaka mpya wa ukuaji

Kwa MSME za leo zilizo na ujuzi wa kidijitali, kupokea malipo ni mwanzo tu wa hatua inayofuata. Utafiti wa Kenya wa mwaka 2026 unaonyesha kuwa asilimia 70 ya SME zinahitaji upatikanaji bora wa takwimu, uchambuzi na maarifa ya biashara. Hii inaonyesha mabadiliko kutoka katika kushughulikia miamala pekee hadi kufanya maamuzi yanayotegemea takwimu.

Malengo haya yanahusiana moja kwa moja na hitaji la mtaji wa kukuza biashara. Takribani asilimia 44 ya SME za Kenya zilitafuta ufadhili kutoka nje, hasa kwa ajili ya kupanua biashara zao (asilimia 46), badala ya kuendesha shughuli za kawaida. Hii ni ishara wazi ya matarajio ya ukuaji.

Kwa kuwa ni karibu asilimia 20 pekee ya biashara ndogo barani Afrika zinazopata mikopo ya benki au huduma rasmi za kifedha, bado kuna nafasi kubwa ya kuwaunganisha wajasiriamali wenye uwezo na mtaji wanaohitaji ili kukuza biashara zao.

Mbinu ya Mastercard katika kuwawezesha wajasiriamali

Lengo la Mastercard la kuwaunganisha watu na biashara ndogo milioni 500 zaidi ifikapo mwaka 2030 linatekelezwa kupitia mbinu zinazozingatia mazingira ya Afrika:

1. Kupanua mtandao wa kukubali malipo: Katika kipindi cha mwaka mmoja uliopita, Mastercard imepanua mtandao wake wa kukubali malipo barani Afrika kwa asilimia 45. Kampuni inatumia suluhisho bunifu kama Tap on Phone na kushirikiana na wadau kama Safaricom ili kuboresha huduma za kupokea malipo kwa zaidi ya wafanyabiashara 636,000 wa M-PESA nchini Kenya.

2. Kupanua upatikanaji wa mikopo: Historia ya miamala ya kidijitali hujenga rekodi rasmi inayorahisisha upatikanaji wa mikopo. Nchini Ethiopia, ushirikiano wa Mastercard na Dashen Bank pamoja na Accion unajaribu mfumo wa tathmini ya mikopo unaotumia akili bandia (AI), ili kusaidia kupunguza pengo la ufadhili wa MSME linalokadiriwa kufikia dola bilioni 4.2.

3. Kujenga uaminifu: Kwa kuwa uhalifu wa kimtandao unatarajiwa kugharimu Afrika hadi asilimia 10 ya Pato la Taifa, Mastercard imewekeza dola bilioni 12.6 duniani katika ubunifu wa usalama wa mtandao. Mifumo yake inayotumia AI hulinda miamala bilioni 175 kila mwaka, huku pia ikizipa SME zana muhimu za kujilinda kupitia Mastercard Trust Center.

4. Kusaidia wajasiriamali wa sekta isiyo rasmi: Nchini Kenya, programu ya Strive ya Mastercard ilishirikiana na MESH kupanua upatikanaji wa mikopo rasmi kwa vijana wajasiriamali wa sekta isiyo rasmi, na kuwasaidia vijana 5,000 kutuma maombi ya mikopo kwa kutumia taarifa za kifedha zinazotokana na shughuli za vikundi vya kijamii.

5. Ushirikiano wa kimkakati na benki: Mastercard inashirikiana na benki za Afrika Mashariki, zikiwemo I&M Bank, DTB, KCB Bank na NMB Bank ya Tanzania, kutoa Kadi Maalum za Biashara na Wafanyabiashara kwa SME. Kadi hizi zinawasaidia wamiliki kutenganisha matumizi binafsi na ya biashara, kupata mtaji wa uendeshaji na kulipia bidhaa kwa urahisi, hivyo kuimarisha nidhamu ya kifedha.

Mustakabali wa ustawi wa pamoja

MSME za Afrika zinaonyesha wazi mwelekeo wa siku zijazo: dunia ambamo ujuzi wa kidijitali ni jambo la kawaida na upatikanaji wa huduma za kifedha unapatikana kwa wote.

Kama anavyosema Shehryar Ali, Makamu Mkuu wa Rais na Meneja wa Nchi wa Mastercard anayesimamia Afrika Mashariki na Visiwa vya Bahari ya Hindi:

“SME ndio injini ya uchumi wa Kenya, na imani yao kuhusu mwaka ujao inaonyesha wazi uimara na azma yao. Biashara za Kenya zimejenga moja ya mifumo ya juu zaidi duniani ya malipo kupitia simu za mkononi, na sasa ziko tayari kwa hatua inayofuata—kubadilisha miamala ya kila siku kuwa takwimu, maarifa na fursa za kupata mtaji zitakazozisaidia kukua. Mastercard tunajivunia kufanya kazi pamoja na washirika wetu ili kuzipa biashara hizi zana zinazohitajika kupanuka na kustawi.”

Katika Siku ya Kimataifa ya MSME, tunawapongeza wabunifu ambao ndio uhai wa uchumi wa Afrika. Kwa kuendelea kutoa teknolojia salama na rasilimali muhimu, Mastercard imejizatiti kufungua uwezo mkubwa wa wajasiriamali wa Afrika kwa manufaa ya vizazi vya sasa na vijavyo.